Thứ Năm, Tháng Bảy 7, 2022
HomeWikiChữ Lễ xưa và nay

Chữ Lễ xưa và nay

Ông là người luôn nêu cao niềm tin Châu Lễ như tiềm năng tôn chỉ tư tưởng học thuyết của ông. Ngày nay, còn tôn vinh những chữ Lễ, Nghĩa, Liêm, Sỉ, Trung, Hiếu, Trí, Tín, Nhân, Dũng … như những phạm trù về đạo đức phong kiến của Nho giáo .
Vậy ý nghĩa của chữ Lễ là gì ? Trong đời sống hằng ngày, ta thường nói đến lễ phép, lễ nghi, tức là biết xử sự, tôn trọng nhau như người biết phép tắc, có văn hóa truyền thống, có đạo đức truyền thống cuội nguồn. Chính trên cơ sở này mà nhà trường thường nêu câu “ Tiên học lễ, hậu học văn ”, nghĩa là đến trường học thứ nhất là học làm người, sau đó mới học chữ, học kỹ năng và kiến thức, học nghề để mưu sinh về sau .
Trong tác phẩm Cổ học tinh hoa có đoạn viết rằng :

“Công Minh Tuyên đến học thầy Tăng Tử (người học trò thành đạt của Khổng Tử). Ở nhà thầy ba năm mà ít mấy khi đọc sách.

Bạn đang đọc: Chữ Lễ xưa và nay

Thầy Tăng Tử hỏi : “ Ngươi đến đây đã ba năm nhưng ta ít khi thấy người đọc sách và bàn luận văn chương như những bạn bè là tại sao ? ”. Công Minh Tuyên đáp : “ Thưa thầy, con vẫn chăm học ở thầy. Thầy khi nào cũng hiếu thuận với song thân. Thầy ứng tiếp bạn hữu cung kính thư thả, rất có lễ độ, kẻ dở người hay ai đều bị thuyết phục. Ở triều đình so với kẻ dưới bề trên đều nghiêm nghị như nhau, trong lòng nhân hậu, không có ý hại ai. Đây là ba điều con mãi đang học nhưng chưa làm tốt được … ” .
Câu chuyện có ý nói rằng, đi học thứ nhất là học làm người và người thầy không chỉ là người truyền đạt kỹ năng và kiến thức, mà còn là tấm gương nhân cách, gương mẫu về đạo đức để học trò noi theo. Khổng Tử và Mạnh Tử cũng đặt vị trí người thầy còn cao hơn bậc cha mẹ, vì cha mẹ sinh ra ta, còn người thầy giáo dục ta nên người .
Khổng Tử sinh ra vào thời kỳ nhà Châu mở màn suy vong, những chư hầu thôn tính lẫn nhau, không còn tôn trọng Châu Lễ. Ngậm ngùi hụt hẫng thời cực thịnh thái bình 400 năm trước của nhà Châu, Khổng Tử đề xướng Phục hồi Châu Lễ và chính vì vậy mà về tư tưởng chính trị, người đời lên án Khổng Tử đã bảo vệ cho chính sách nô lệ phong kiến .
Châu Lễ rất lâu rồi chính là thiên hà quan về trời đất, con người và vạn vật thiên nhiên, là tư tưởng quan điểm chính trị, là hiến pháp và pháp luật vương quốc. Từ tư tưởng này, người đời thiết kế xây dựng nên luân lý và mối quan hệ xã hội, quy tắc hành xử của con người với nhau trong mạng lưới hệ thống giai tầng xã hội qua những chữ Trung, Hiếu, Lễ, Nghĩa, Liêm, Sỉ … Sau đó, Khổng Tử và những học trò của ông thừa kế và tinh lọc lại thành mạng lưới hệ thống tư tưởng triết học, đạo đức xã hội, đạo đức con người mà những thế hệ cần phải tu dưỡng noi theo .
Khi Khổng Tử chu du những nước, thuyết phục họ trở lại theo Châu Lễ thì chẳng ai nghe, vì lúc bấy giờ nhà Châu đã suy tàn, những chư hầu lớn đều muốn tự mình làm thiên tử .

Sau khi thất bại trên đường quan lộ, Khổng Tử chỉ còn cách mở trường dạy học. Ông đem đạo lý trị quốc và luân lý xã hội phổ biến và truyền lại cho đời sau. Đến thời Mạnh Tử, vai trò vua và dân được đánh giá lại qua câu “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”, về tư tưởng chính trị còn tiến bộ hơn. Và mẫu người đại trượng phu đã thay cho mẫu người quân tử, gần gũi và thiết thực hơn.

Những góp phần về quan điểm giáo dục và đạo đức con người của Khổng Tử, Mạnh Tử cho đến nay vẫn được người đời xem như thể cốt lõi của của tư tưởng Nho giáo ( dù Nho giáo và tư tưởng của Khổng Tử và Mạnh Tử có khác ) .
Đến nhà Hán ( Hán Võ Đế ), thừa tướng Đổng Trọng Thư muốn củng cố chế độ quân chủ chuyên chính và chính sách gia tộc, đã đem tư tưởng Khổng – Mạnh diễn dịch lại thành mối quan hệ vua tôi, cha con, chồng vợ, gọi là “ tam cương ” và tinh thần Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín gọi là “ ngũ thường ” để ship hàng cho việc củng cố Hán Triều, đặt tư tưởng Nho giáo theo ý tưởng sáng tạo mới này thành nền tảng tư tưởng chính thống. Ông đã biến Nho giáo thành công cụ của giai cấp thống trị .
Chính từ đó, những nhà Nho sau khi đỗ đạt thì được làm quan, trở thành công cụ của giai tầng thống trị. Tiếc là đại đa số người thành đạt đó đều bị biến chất, phản bội lại niềm tin đạo đức Khổng – Mạnh. Chỉ có những nhà Nho bị thi rớt hay không chịu làm quan mới giữ được phần nhân cách, đạo đức Khổng – Mạnh và họ trở thành thầy đồ sống trong những những tầng lớp nhân dân, giữ gìn được niềm tin, tư tưởng khí tiết Khổng – Mạnh, thế nên người đời luôn tôn kính những đồ nho .
Thật ra, chữ Lễ trong “ Tiên học lễ hậu học văn ” không chỉ là lễ phép, lễ nghi, mà cũng không rộng bát ngát như chữ Lễ của Châu Công ( Châu Lễ ). Nó là quy phạm, tư tưởng, hành vi của con người so với mọi mối quan hệ xã hội và vạn vật thiên nhiên, nhằm mục đích bảo vệ quyền con người và trật tự hội đồng xã hội, giữ gìn sự tăng trưởng hòa giải của xã hội và vạn vật thiên nhiên, giúp cho quyền lợi và nghĩa vụ và nghĩa vụ và trách nhiệm của cá thể và tập thể cũng sống sót và tăng trưởng, làm cơ sở hình thành một xã hội văn minh, niềm hạnh phúc .
Ngày nay, những thầy cô lý giải và thực hành thực tế như thế nào về ý thức “ Tiên học lễ hậu học văn ” cho học viên ? Mấy tháng trước kia có hai sự kiện đăng trên hai tờ báo khác nhau khiến tất cả chúng ta phải giật mình .

“Tại một trường trung học cơ sở tỉnh Bình Phước, một giáo viên bị chém trọng thương. Kẻ gây án khai rằng có một em học sinh trường này không mặc đồng phục nên bị thầy nhắc nhở. Em này về thuật lại với người yêu. Anh này nghe xong cảm thấy bị “xúc phạm” nên điện thoại nhờ người anh (thủ phạm) ra chợ mua cây rựa đến trường chém ông thầy nào dám xúc phạm đến người yêu. Anh không biết người nào, nên chém nhầm thầy này…”.

“ Tại tỉnh Bình Thuận, hai công ty làm ăn rồi tranh chấp nhau. Giám đốc Công ty A dẫn người đến nhà giám đốc Công ty B đập phá … Một ông hàng xóm đến can. Ông giám đốc Công ty A cho xe tông ông hàng xóm ngã xuống, còn lùi xe cán đi cán lại thân thể ông ta, gây thương tật đến 80 %. Sau đó giám đốc Công ty A bảo rằng ông ta lầm tưởng là đồng bọn của giám đốc Công ty B và tông xe chỉ nhằm mục đích hù dọa mà thôi, không cố ý giết người ấy ” .
Hai sự kiện trên thật ra không phải là lần đầu xảy ra trong xã hội. Tính chất tàn ác và xem thường mạng sống con người phải chăng đã thành hiện tượng kỳ lạ thông dụng ? Nó đã phản ánh rằng cái học làm người không còn nữa, mà đã bị sự tranh giành hơn thua bất chấp lễ nghĩa, mặc kệ đạo đức chẳng qua là đời sống vật chất mà thôi. Tại sao người ta hoàn toàn có thể chém người không thù oán thuận tiện như ném một chiếc chén xuống đất cho nát vụn ! Một sự suy đồi về đạo đức đến mức không hề gật đầu được !
Nhớ lại cách đây mấy năm, khi gặp lại một người bạn hiện sống ở quốc tế, tôi nói về sự thay đổi của nước ta một cách tự hào. Thế nhưng anh ta vấn đáp một cách mỉa mai rằng : “ Nhờ thay đổi tư duy, đời sống dân cư Nước Ta đã tốt hơn, nhưng đạo đức xã hội lại băng hoại, tham nhũng lan tràn khắp mọi nghành nghề dịch vụ, mọi cấp ”. Tôi nghẹn họng, đứng lên từ giã và không khi nào muốn gặp lại anh ta nữa. Sự thật là thay đổi có làm cho đời sống tất cả chúng ta tốt lên, nhưng yếu tố đạo đức xã hội, nhân cách đạo đức con người thì bị lu mờ và biến dạng dần. Ôi, chữ Lễ của tất cả chúng ta còn không và nếu còn thì ở đâu ?

Source: https://entechgadget.com
Category: Wiki

RELATED ARTICLES

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Bài viết hay nhất

DANH MỤC WEBSITE